Upravno pravo

ISPRAVLJANJE NEPRAVDI IZ 41 PROPISA

Zakonom o vraćanju oduzere imovine i obeštećenju objavljenom u Službenom glasniku Republike Srbije od 28. septembra, uređuju se uslovi, način i postupak vraćanja oduzete imovine i obeštećenja za oduzetu imovinu, koja je na teritoriji Republike Srbije primenom propisa o agrarnoj reformi, nacionalizaciji, sekvestraciji, kao i drugih propisa, na osnovu akata o podržavljenju, posle 9. marta 1945. godine oduzeta od fizičkih i određenih pravnih lica i prenesena u opštenarodnu, državnu, društvenu ili zadružnu svojinu (u daljem tekstu: vraćanje imovine).

Ovaj zakon se primenjuje i na vraćanje imovine čije je oduzimanje posledica Holokausta na teritoriji koja danas čini teritoriju Republike Srbije. U članu 2. ovog Zakona poborjani su svi revolucionarni, komunistički zakoni i propisi na osnovu kojih je vršena otimačian privatne imovine. Tako je zakonodavac decidirano propisao, da pravo na vraćanje imovine po odredbama pomenuto Zakona može se ostvariti za imovinu oduzetu primenom sledećih propisa:

1) Odluka o prelazu u državnu svojinu neprijateljske imovine, o državnoj upravi nad imovinom neprisutnih lica i o sekvestru nad imovinom koju su okupatorske vlasti prisilno otuđile (“Službeni list DFJ”, broj 2/45);
2) Zakon o agrarnoj reformi i kolonizaciji (“Službeni list DFJ”, broj 64/45 i “Službeni list FNRJ”, br. 16/46, 24/46, 99/46, 101/47, 105/48, 19/51, 42-43/51, 21/56, 52/57, 55/57 i 10/65);
3) Zakon o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji (“Službeni glasnik NRS”, br. 39/45 i 4/46);
4) Zakon o agrarnoj reformi i unutrašnjoj kolonizaciji (“Službeni glasnik NRS”, br. 5/48, 11/49 i 34/56);
5) Odluka o ustanovi suda za suđenje zločina i prestupa protiv srpske nacionalne časti (“Službeni glasnik NRS”, broj 1/45);
6) Odluka o sudu za suđenje zločina i prestupa protiv srpske nacionalne časti (“Službeni glasnik NRS”, broj 3/45);
7) Zakon o suzbijanju nedopuštene špekulacije i privredne sabotaže (“Službeni list DFJ”, broj 26/45);
8) Zakon o zabrani izazivanja nacionalne, rasne i verske mržnje i razdora (“Službeni list DFJ”, broj 36/45 i “Službeni list FNRJ”, broj 56/46);
9) Zakon o zaštiti narodnih dobara i njihovom upravljanju (“Službeni list DFJ”, broj 36/45);
10) Zakon o konfiskaciji imovine i o izvršenju konfiskacije (“Službeni list DFJ”, broj 40/45);
11) Zakon o potvrdi i izmenama i dopunama Zakona o konfiskaciji imovine i o izvršenju konfiskacije (“Službeni list FNRJ”, br. 61/46 i 74/46);
12) Zakon o oduzimanju ratne dobiti stečene za vreme neprijateljske okupacije (“Službeni list DFJ”, broj 36/45);
13) Zakon o potvrdi i izmenama i dopunama Zakona o oduzimanju ratne dobiti stečene za vreme neprijateljske okupacije (“Službeni list FNRJ”, broj 52/46);
14) Zakon o državljanstvu Demokratske Federativne Jugoslavije (“Službeni list DFJ”, broj 64/45);
15) Zakon o državljanstvu Federativne Narodne Republike Jugoslavije (“Službeni list FNRJ”, br. 54/46 i 105/48);
16) Zakon o oduzimanju državljanstva oficirima i podoficirima bivše jugoslovenske vojske, koji neće da se vrate u otadžbinu i pripadnicima vojnih formacija koji su služili okupatoru i odbegli u inostranstvo (“Službeni list DFJ”, broj 64/45 i “Službeni list FNRJ”, broj 86/46);
17) Zakon o krivičnim delima protiv naroda i države (“Službeni list DFJ”, broj 66/45 i “Službeni list FNRJ”, br. 59/46, 106/47 i 110/47);
18) Zakon o suzbijanju nedopuštene trgovine, nedopuštene špekulacije i privredne sabotaže (“Službeni list FNRJ”, br. 56/46 i 74/46);
19) Zakon o prelazu u državnu svojinu neprijateljske imovine i o sekvestraciji nad imovinom odsutnih lica (“Službeni list FNRJ”, br. 63/46 i 74/46);
20) Zakon o postupanju sa imovinom koju su vlasnici morali napustiti u toku okupacije i imovinom koja im je oduzeta od strane okupatora i njegovih pomagača (“Službeni list DFJ”, broj 36/45);
21) Zakon o potvrdi i izmenama i dopunama Zakona o postupanju sa imovinom koju su sopstvenici morali napustiti u toku okupacije i imovinom koja im je oduzeta od strane okupatora i njegovih pomagača (“Službeni list FNRJ”, broj 64/46);
22) Zakon o zaštiti opštenarodne imovine i imovine pod upravom države (“Službeni list FNRJ”, broj 86/46);
23) Zakon o nacionalizaciji privatnih privrednih preduzeća (“Službeni list FNRJ”, br. 98/46 i 35/48);
24) Uredba o arondaciji državnih poljoprivrednih dobara opštedržavnog značaja (“Službeni list FNRJ”, broj 99/46);
25) Odluka Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije o privremenoj zabrani vraćanja kolonista u njihova ranija mesta življenja (“Službeni list DFJ”, broj 13/45);
26) Zakon o postupanju sa napuštenom zemljom kolonista u Autonomnoj Kosovsko-Metohijskoj oblasti (“Službeni list NRS”, broj 9/47);
27) Zakon o reviziji dodeljivanja zemlje kolonistima i agrarnim interesentima u Autonomnoj Kosovsko-Metohijskoj oblasti (“Službeni list FNRJ”, broj 89/46);
28) Zakon o likvidaciji agrarne reforme vršene do 6. aprila 1941. godine na velikim posedima u Autonomnoj Pokrajini Vojvodini (“Službeni list FNRJ”, broj 9/47);
29) Osnovni zakon o eksproprijaciji (“Službeni list FNRJ”, br. 28/47, 12/57 i 53/62 i “Službeni list SFRJ”, br. 13/65, 5/68, 7/68 i 11/68);
30) Osnovni zakon o postupanju sa eksproprisanim i konfiskovanim šumskim posedima (“Službeni list FNRJ”, broj 61/46);
31) Krivični zakonik (“Službeni list FNRJ”, broj 13/51);
32) Zakon o izvršenju kazni, mera bezbednosti i vaspitno-popravnih mera (“Službeni list FNRJ”, broj 47/51);
33) Uredba o imovinskim odnosima i reorganizaciji seljačkih radnih zadruga (“Službeni list FNRJ”, broj 14/53);
34) Zakon o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta (“Službeni list FNRJ”, broj 52/58);
35) Zakon o iskorišćavanju poljoprivrednog zemljišta (“Službeni list FNRJ”, br. 43/59 i 53/62 i “Službeni list SFRJ”, br. 10/65, 25/65 – prečišćen tekst, 12/67 i 14/70) – ako korisnici prava nisu dobili odgovarajuće drugo zemljište;
36) Zakon o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera (“Službeni list SFRJ”, br. 5/68 i 20/69);
37) Zakon o otkupu privatnih apoteka (“Službeni list FNRJ”, broj 50/49);
38) Zakon o potvrdi i izmenama i dopunama Zakona o uređenju i delovanju kreditnog sistema (“Službeni list FNRJ”, broj 68/46);
39) Uredba o reviziji dozvola za rad i likvidaciji privatnih kreditnih preduzeća (“Službeni list FNRJ”, broj 51/46);
40) Pravilnik o postupku likvidacije privatnih kreditnih preduzeća (“Službeni list FNRJ”, broj 57/46);
41) Ukaz Predsedništva Prezidijuma Narodne skupštine Federativne Narodne Republike Jugoslavije U. br. 392 od 8. marta 1947. godine (“Službeni list FNRJ”, broj 64/47).

Pojedini izrazi upotrebljeni u ovom Zakonu o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju imaju sledeće značenje:
1) pod “imovinom” se podrazumevaju oduzete pokretne i nepokretne stvari, kao i oduzeta preduzeća;
2) pod “podržavljenom imovinom” podrazumeva se imovina koja je na osnovu propisa iz člana 2. ovog zakona oduzeta i prenesena u opštenarodnu, državnu, društvenu ili zadružnu svojinu;
3) pod “aktom o podržavljenju” podrazumeva se pravni akt koji je imao neposredno dejstvo, kao što je presuda, odluka, rešenje i drugi pravni akt državnog, odnosno drugog nadležnog organa, kojim je izvršeno podržavljenje imovine;
4) pod pojmom “Agencija” podrazumeva se Agencija za restituciju koja je osnovana članom 51. ovog zakona;
5) pod pojmom “zahtev za vraćanje oduzete imovine, odnosno obeštećenje” (u daljem tekstu: zahtev) podrazumeva se zahtev koji, na osnovu raspisanog javnog poziva, lice ovlašćeno ovim zakonom podnosi Agenciji;
6) pod pojmom “pravo na vraćanje imovine ili obeštećenje” podrazumeva se pravo koje nadležni organ, u skladu sa ovim zakonom, utvrđuje podnosiocu zahteva;
7) pod pojmom “predmet obeštećenja” podrazumeva se oduzeta imovina navedena u zahtevu, a za koju je nadležni organ, u skladu sa uslovima propisanim ovim zakonom, utvrdio pravo na obeštećenje;
8) pod pojmom “osnovica obeštećenja” podrazumeva se ukupna vrednost predmeta obeštećenja utvrđena od strane nadležnog organa, u skladu sa ovim zakonom;
9) pod pojmom “obeštećenje” podrazumeva se iznos sredstava utvrđen u skladu sa ovim zakonom, koji će na osnovu rešenja o obeštećenju, u formi državnih obveznica i novca, dobiti korisnik obeštećenja;
10) pod pojmom “bivši vlasnik” podrazumeva se fizičko ili pravno lice koje je bilo vlasnik oduzete imovine u momentu podržavljenja;
11) pod pojmom “podnosilac zahteva” podrazumeva se lice koje je Agenciji podnelo zahtev, na osnovu raspisanog javnog poziva od strane Agencije;
12) pod “korisnikom vraćene imovine ili obeštećenja” (u daljem tekstu: korisnik) podrazumeva se lice kome se vraća imovina, odnosno utvrđuje pravo na obeštećenje, u skladu sa ovim zakonom;
13) pod pojmom “neizgrađeno građevinsko zemljište” podrazumeva se zemljište na kome nisu izgrađeni objekti, na kome su izgrađeni objekti suprotno zakonu i zemljište na kome su izgrađeni samo objekti privremenog karaktera;
14) pojmovi: objekat, građenje, rekonstrukcija, dogradnja, adaptacija i sanacija, i drugi građevinski pojmovi tumače se i primenjuju u skladu sa propisima koji uređuju izgradnju objekata.
U članu 4. pomenutog Zakona, propsano je da se , Imovina vraća u naturalnom obliku ili se daje obeštećenje u vidu državnih obveznica Republike Srbije.
U praksi će se pokazati kako će postupati Agencija za restutuciju, kao prvostepeni upravni organ, pa tom i Ministarstvo kao drugostepeni organ, i na kraju u slučaju u pravnog spora Upravni sud, kada su u pitanju, navodni brojni ugovori o poklonu imovine tadašnjim narodnooslobodilačkim odborima i komunističkoj partiji, potpisani pod prisilom u zatvorima! Na taj način fiktivnim ugovorima o poklonu zaključenim pod pretnjom smrću, podržavljeno je mnogo privatne imovine, naročito u Beogradu ! Da li će i takva imovina biti predmet povraćaja, a morali bi, pokazaće praksa.